Κρίση στην Παιδεία. Από πότε;

top, Κείμενα

Είναι η πρώτη φορά στα τελευταία χρόνια που γίνεται μια τόσο εκτενής και παρατεταμένη συζήτηση για την αντίδραση ενός ολόκληρου εργασιακού κλάδου απέναντι σε προτάσεις «εξορθολογισμού» της κυβέρνησης. Ο λόγος: για τον εκπαιδευτικό κόσμο. Σύσσωμα τα ΜΜΕ, μέσα μαζικής δικτύωσης και εκπρόσωποι του κράτους έχουν μπει στο χορό, κυρίως για να σπιλώσουν την αντίδραση των εκπαιδευτικών και των οργανώσεων τους.

Παίρνοντας και εμείς μέρος σε αυτή τη συζήτηση ταχθήκαμε απροκάλυπτα υπέρ της υπεράσπισης των εργασιακών δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών, αναγνωρίζοντας την προσπάθεια της κυβέρνησης να προωθήσει ένα δήθεν εξορθολογισμό σφυροκοπώντας αλύπητα τον κλάδο, θέλοντας να κερδίσει σε ένα βρώμικο πόλεμο τις εντυπώσεις  και να θολώσει τον πραγματικό της στόχο: να εξοικονομήσει χρήματα για να καλύψει τα τεράστια έξοδα της από το πρόσφατο σκάνδαλο του Συνεργατισμού.

Η επίθεση προφανώς δεν γίνεται μόνο στους εκπαιδευτικούς αλλά σε ολόκληρη την κοινωνία και δεν αφορά αποκλειστικά αυτή την κυβέρνηση, αλλά τη γενικότερη πολιτική του κράτους να επιτίθεται στην κοινωνία της εργασίας για να σώσει τις τράπεζες και να αναπαραχθεί το σύστημα μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση.

Κούρεμα, κλείσιμο λαϊκής τράπεζας, μνημόνιο και η λίστα συνεχίζεται ατέλειωτη. Την μουδιασμένη  αντίδραση της κοινωνίας, είδαμε να σπάει μια πρωτόγνωρη και αμετακίνητη στάση των εκπαιδευτικών.

Μεγάλο μέρος της κοινωνίας, κυρίως οι εκπαιδευτικοί, ως άτομα αλλά και ως κοινωνικό σύνολο ενεπλάκησαν βιαίως στις αντιφάσεις του συστήματος και ακόμα κι αν το περιβάλλον αυτών των αντιφάσεων είναι θολό, και παραμένει σκόπιμα θολό, μπορεί να ’ναι καταρχήν ένα βήμα συνειδησιακής χειραφέτησης. Η συσπείρωση των τριών εκπαιδευτικών οργανώσεων και η συζήτηση στις συνελεύσεις τους  αλλά και στα μέσα μαζικής δικτύωσης δείχνει να αποτελεί την αφετηρία μιας πορείας προς αυτή τη χειραφέτηση, κάτι που θεωρούμε γόνιμο και άξιο να στηριχτεί και να διευρυνθεί σε όλους τους εργασιακούς χώρους.

Η τελευταία πράξη σε αυτό το θέατρο του παραλόγου που έστησε η κυβέρνηση εναντίον των εκπαιδευτικών έφερε τα ΔΣ των οργανώσεων, μετά και από τη σύσσωμη πίεση της βάσης τους, να απορρίψουν την τελευταία πρόταση της κυβέρνησης την οποία κατηγόρησαν για μια προσπάθεια «εξαγοράς», αφού πλέον το «πρόβλημα προς λύση» διευρύνθηκε από τον εκπαιδευτικό κόσμο, από πρόβλημα εργασιακών δικαιωμάτων σε γενικότερο «πρόβλημα της εκπαίδευσης», ανοίγοντας τους ασκούς τους Αιόλου για όλους τους εμπλεκόμενους.

Τα προβλήματα στην εκπαίδευση δεν είναι μόνο ένα κυπριακό φαινόμενο, αλλά ένα διεθνές και μακροχρόνιο ζήτημα. Πώς μπορεί λοιπόν ένα κράτος να βρει την «κατάλληλη  λύση»; Όλοι και όλες που έχουν σχέση με το εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως ενιαίο σύνολο, μιας και η κοινωνία ούτε έχει, ούτε μπορεί, μαγικά να έχει ένα και μοναδικό ενιαίο συμφέρον. Από τη νεολαία μέχρι τις οικογένειες, από τους εκπαιδευτικούς μέχρι και τις καθαρίστριες, από τους συγγραφείς βιβλίων μέχρι και τους εκδότες, κάθε επί μέρους πρόβλημα σε ένα σπόνδυλο επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα το σύνολο.

Κατά την άποψή μας, ό,τι ονομάζουμε εκπαίδευση ή πολύ περισσότερο «εκπαιδευτικό σύστημα», από το νηπιαγωγείο μέχρι και τα διδακτορικά, αποτελεί ιστορικό προϊόν της καπιταλιστικής εξέλιξης . Τόσο ως προς το τι διδάσκεται, δηλαδή το περιεχόμενο, ως προς και το πώς διδάσκεται, δηλαδή τη μορφή. Η δημόσια εκπαίδευση λοιπόν δεν αποτελεί παρά το ιδεολογικό και θεσμικό μόρφωμα του καπιταλισμού. Η εκπαίδευση στον καπιταλισμό δεν έχει σχέση με κάποια ιδέα περί «σοφίας» αλλά με τον «πλούτο» που μπορεί να αποκτήσει ο μορφωμένος. Το κοινό σημείο πλεύσης των κρατών σήμερα για την διαχείριση των προβλημάτων στην εκπαίδευση φαίνεται να είναι η ιδιωτικοποίηση. Το να ξεφορτώνεται δηλαδή το κράτος τον προβληματικό τομέα, πετώντας τον στην αγορά. Τα αστικά κράτη σε κάθε μεταρρύθμιση που επιχειρούν να επιβάλουν –εξ οικονομικής ανάγκης- δείχνουν ξαφνικά να απαρνούνται το «παλιό» και να το αναδείξουν ως «χρεωκοπημένο». Προβλήματα που το παλιό καλό καιρό «κουκουλώνονταν», ξαφνικά προβάλλονται με περίσσια έμφαση.

Το σύστημα διδασκαλίας είναι η διδασκαλία του συστήματος έγραφαν αντάρτες μαθητές σε τοίχους σχολείων τη δεκαετία του ’80 στην Ελλάδα. Η δημόσια και δωρεάν παιδεία λοιπόν, δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως ένα «δεδομένο αγαθό» αλλά ως αυτό που ήταν όταν εμφανίστηκε στην ιστορική φάση των κρατών: ένα σημείο σχετικής ειρήνης στον ταξικό ανταγωνισμό.

Δεν επιχειρούμε εδώ μια επίθεση στο θεσμό αλλά μια ειλικρινή κριτική του θεσμού που βλέπουμε μετά μανίας να απαξιώνεται από τα κράτη. Με σκοπό να γνωρίζουμε τι υπερασπιζόμαστε  και σε τι να αντιστρατευόμαστε ως κοινωνία και ως εκπαιδευτικοί – φορείς και αναπαραγωγείς αυτού του θεσμού, οφείλουμε να εντοπίσουμε τα θετικά στοιχεία της δωρεάν και δημόσιας παιδείας, που μπορούν να αξιοποιηθούν από τους προλετάριους για λογαριασμό τους για να είμαστε ικανοί να αντιμαχόμαστε κάθε «εξορθολογισμό» και «μεταρρύθμιση» που την απειλεί.

Η υπεράσπιση όμως της δημόσιας παιδείας, αποτελεί γόνιμη διαδικασία αντεπίθεσης, μόνο όταν μπούμε σε μια πραγματική συζήτηση για τα αρνητικά της, όπως είναι η διασπορά της ιδεολογίας του καπιταλισμού. Γίνεται λόγος για την ενίσχυση του ατομικού ανταγωνισμού, τη σκληρή πειθαρχία,   την τυποποίηση της ατομικής δοκιμασίας –εξετάσεις-, την τεράστια σημασία της απομνημόνευσης και της «συσσώρευσης» γνώσεων, τον εθνικισμό, τη θρησκευτική μισαλλοδοξία  και την απουσία αμφισβήτησης και κριτικής. Αυτή η αδυναμία της καθαρής ουσίας της δημόσιας  και δωρεάν παιδείας, δείχνει την τεράστια αδυναμία μας και τον απόλυτο αφοπλισμό μας απέναντι στις «μεταρρυθμίσεις» και τους «εξορθολογισμούς» των εκάστοτε σύγχρονων καπιταλιστικών συμφερόντων.

Τα σχολεία βέβαια, έχουν χάσει το μονοπώλιο της ιδεολογικής προπαγάνδας που είχαν παλιά, μιας και πρωταρχικό ρόλο για αυτή τη «δουλειά» του συστήματος ανέλαβαν επάξια τα ΜΜΕ. Τα σχολεία καταλήγουν να γίνονται όλο και πιο πολύ αμιγώς εξεταστικοί μηχανισμοί. Το κράτος θέλει τους εκπαιδευτικούς ως υπηρέτες του συστήματος, όλο και περισσότερο αστυνομικούς παρά παιδαγωγούς, πράγμα που φέρνει και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς μπροστά σε διλήμματα απέναντι σε αυτό που και οι ίδιοι αντιλαμβάνονται ως λειτούργημα.

Η εκπαίδευση είναι ένας θεσμός που με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο μας αφορά όλους. Ένας πραγματικός εξορθολογισμός της εκπαίδευσης θα σήμαινε λιγότερους μαθητές μέσα στις τάξεις, που αυτό απαιτεί κτίσιμο περισσότερο σχολείων – τεχνολογικά εκσυγχρονισμένων και διορισμό κατάλληλο αριθμών εκπαιδευτικών για την αναβάθμιση της ποιότητας στην παρεχόμενη εκπαίδευση. Θα σήμαινε κλείσιμο της μισθολογικής ψαλίδας μεταξύ Διευθυντών-Επιθεωρητών και διορισμένων εκπαιδευτικών. Πρόσληψη σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, ψυχολόγων για κάθε σχολείο και εξειδικευμένων λειτουργών ειδικής εκπαίδευσης. Άμεση εκκοσμίκευση της Παιδείας με παράλληλη αναθεώρηση βιβλίων. Ακύρωση των μειώσεων μισθών και περικοπών που έγιναν με το μνημόνιο. Στο βαθμό που στο κράτος, το οποίο βλέπει τα πάντα λογιστικά, δεν συμφέρει ένας πραγματικός εξορθολογισμός της παιδείας αλλά αυτός συμφέρει μόνο τους εργαζόμενους και την ίδια τη νεολαία.

Άποψή μας είναι πως μόνο αν η διαχείριση της παιδείας περάσει εξ ολοκλήρου στα χέρια των εργαζομένων ένας πραγματικός εξορθολογισμός θα ήταν εφικτός. Μέχρι την πραγματική ρήξη όμως με τις κυρίαρχες πολιτικές, ένα βήμα έχει τεράστια σημασία μόνο αν ακολουθείται από ένα άλλο και ένα τρίτο και ένα τέταρτο.